MALZEMEDE HASSASİYET. TEDARİKTE NETLİK.

PASLANMAZ ÇELİK AİLESİ

Östenitik paslanmaz çelikler ve özellikleri

Östenitik paslanmaz çelikler, kopmadan şekil alabilmeleri ve kaynaklanabilmeleriyle en yaygın paslanmaz ailesidir. 304, 304L, 316 ve 316L bu ailenin bilinen üyeleridir; sac gövdelerde, borularda ve çubuktan işlenen parçalarda kullanılırlar.

Östenitik paslanmaz çelik nedir?

Östenitik adı, metalin iç yapısını anlatır. Bu kaliteler kromun yanında belirgin miktarda nikel içerir; nikel östenitik yapıyı destekleyen temel elementlerden biridir. EN 10088-3:2023’e göre 1.4301 (304) krom %17,5–19,5 ve nikel %8,0–10,5 içerir.

Soğuk bükme veya çekme bu çelikleri sertleştirip dayanımlarını artırabilir; buna pekleşme denir. Martenzitik çeliklerden farklı olarak ısıtıp hızla soğutarak sertleştirilmezler. Isındıklarında ferritik ailelere göre daha çok genleşirler: tipik genleşme katsayısı 200–400 °C’de yaklaşık 17–18 × 10⁻⁶/K’dir.

Molibden, düşük karbon ve stabilizasyon

316 ve 316L’deki molibden birçok ortamda korozyon direncine katkı sağlar; 303’teki kükürt ise talaşlı işlemeyi kolaylaştırır. Kalite adındaki L, düşük karbonu gösterir: kaynak veya uzun süreli ısınmada karbonun kromla birleşip korozyon direncini azaltması bu yolla sınırlandırılır.

321 ve 316Ti’de titanyum, 347’de niyobyum karbonu bağlar; buna stabilizasyon denir. 904L ve 254 SMO gibi kaliteler ise 316L’den daha fazla nikel ve molibden içeren, daha zorlu ortamlar için geliştirilmiş östenitik paslanmazlardır.

Östenitik paslanmaz mıknatıs tutar mı?

Tavlanmış 304 ve 316 gibi östenitik paslanmazlar genellikle mıknatısa çekilmez. Soğuk işlenince iç yapının bir kısmı martensite dönüşebilir ve parça mıknatısa çekilebilir. Bu, malzemenin kalitesiz olduğunu göstermez; mıknatıs tek başına kaliteyi belirleyemez.

LN harfleri ne demektir?

L düşük karbonu, N ise azot katkısını belirtir. Bu üç çelik östenitik paslanmaz ailesindedir; östenitik, ait oldukları çelik grubunun adıdır. 301LN, 316LN ve 317LN bu iki özelliği paylaşır, ancak krom, nikel ve molibden miktarları farklıdır. Bu yüzden aynı yerlerde aynı sonucu vermeleri beklenmez. Azot, bu çeliklerde korozyona karşı direncin yanında dayanımın da önemli olduğu kullanımlara katkı sağlar.

Azot ne işe yarar?

Azot, bu paslanmaz çeliklerin yük altında kalıcı olarak şekil değiştirmeye karşı direncini artırır. Bazı kalitelerde, yüzeyin belirli noktalarında başlayan korozyona karşı dirence de katkı sağlar. Bir araç gövdesinde yük taşıma, kimyasal tankta ise sıvının metale etkisi daha fazla öne çıkabilir. Azotun etkisi, çeliğin diğer elementleriyle birlikte değerlendirilir.

301LN: raylı sistemler ve taşıyıcı parçalar

301LN / 1.4318, raylı sistemlerde, ulaşım ekipmanlarında ve yük taşıyan parçalarda kullanılır. Sac ve şerit, bu uygulamalarda kullanılan biçimlerdir. Paslanmazlıkla birlikte dayanım sağlaması önemlidir. Bir gövdenin veya desteğin ağırlığı yalnızca metalin yoğunluğuna bağlı değildir; yükü taşımak için gereken kalınlık ve kesit de ağırlığı etkiler. 301LN’nin bu kullanımı, molibdenli kimya ekipmanı çeliklerinden farklıdır.

316LN: çok düşük sıcaklık ve kimya ekipmanları

316LN; çok düşük sıcaklıklarda çalışan ekipmanlarda, vakum sistemlerinde ve kimyasalların işlendiği parçalarda kullanılır. Molibden içeren 316 ailesindedir; düşük karbon ve azot katkısı birlikte bulunur. Molibden korozyona karşı dirence, azot ise dayanımına katkı sağlar. 316L’ye benzemesi aynı kalite olduğu anlamına gelmez. 316LN adıyla anılan 1.4429 ve 1.4406 da farklı nikel ve molibden aralıklarına sahip iki ayrı EN tanımıdır.

317LN: kimyasal tanklar ve tankerler

317LN / 1.4434, kimya ve petrokimya ekipmanlarında ve kimyasal taşıyan tankerlerde kullanılır. Molibden ve azot içerir. 317L’den farklı olarak, kontrollü azot katkısı bu kalitenin tanımının bir parçasıdır. 317LMN ise molibden aralığı farklı olan ayrı bir çeliktir. Hangi sıvıyla temas edildiği kadar, sıvıdaki kimyasalın oranı ve sıcaklığı da önemlidir.

Aynı harfler, farklı görevler

301LN’nin taşıyıcı yapılardaki, 316LN’nin düşük sıcaklıklardaki ve 317LN’nin kimya ekipmanlarındaki kullanımları farklı ihtiyaçlara cevap verir. LN harfleri bu çeliklerin birbirinin yerine geçebileceğini göstermez. Paslanmaz çelik seçeneklerinin 304 ve 316 ile sınırlı olmamasının nedenlerinden biri de bu farklı bileşimlerdir.

304N ile 304LN aynı mı?

304N / 1.4315 ve 304LN / 1.4311 aynı çelik değildir. İkisinde de azot bulunur, ancak izin verilen karbon miktarları farklıdır. Dayanım gereken parçalarda ikisi de kullanılabilir; bu, düşük karbon şartlarının aynı olduğu anlamına gelmez. 304N, 304L veya 304LN’nin başka bir yazımı değildir.

TanımKarbon üst sınırıAzot aralığı
304N / 1.4315%0,06%0,12–0,22
304LN / 1.4311%0,03%0,12–0,22
Kaynak ve teknik ayrıntılar

Kaynak: EN 10088-3:2023, Tablo 2. Değerler, çubuk gibi uzun ürünler için döküm numunesinin analiz sınırlarıdır ve kütlece yüzde olarak verilmiştir. İki satırda azot aralığı aynıdır, ancak karbon sınırları farklıdır. Tablo bütün sac, çubuk veya ASTM ürünleri için tek bir ortak kabul şartı göstermez.

EN 10088-3:2023 — resmî SIST önizlemesi (PDF) — Önizleme baskı ve kapsamı gösterir; sayısal satırlar tam metnin Tablo 2’sinden doğrulanmıştır. Önizleme bütün tabloyu içermez.

Tanker duvarında yalnız alaşım değil, biçim de önemlidir

Kimyasal tankerinin duvarı hem sıvıya dayanmalı hem de yük taşımalıdır. İncelenen tanker örneğinde 316LN / 1.4406 ve 317LN / 1.4434 bu iki ihtiyaç açısından ele alınır. Metalin sıvıdan zarar görmeye direnmesi, duvarın yük taşıma ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Düz sacda oluklar oluşturmak, eğilmeye karşı direnci artırabilir. Örnekteki bölme duvarlarında yarar sağlayan yalnız alaşım değildir; malzeme, kalınlık ve duvarın şekli birlikte etkilidir. Bu örnekten yola çıkarak belirli bir tankta sacın ne kadar inceltilebileceği hesaplanamaz.

Benzer isimler, farklı parçalar

304Cu adı, 304 ailesine yakın bakır içeren paslanmazlar için kullanılır. Küçük bağlantı ve gövdelere kesmeden biçim verilirken bakır yararlı olabilir. Ancak bu ticari ad her üreticide aynı bileşimi göstermez. Buradaki 1.4567, X3CrNiCu18-9-4 tanımıyla ele alınır.

303Cu / 1.4570 ise bakırın yanında kükürt de içerir. Kesilerek işlenen parçalara yöneliktir. Her ikisi de östenitiktir; bu ad iç yapı ailesini belirtir. Ortak Cu harfleri, biçim verilmiş bir bağlantıyla tornada işlenen bir gövdenin aynı malzemeye ihtiyaç duyduğunu göstermez.

Bakır şekillendirmeyi nasıl etkiler?

Bu paslanmazlar şekil değiştirirken sertleşebilir; buna pekleşme denir. Bakır katkısı bu sertleşme eğilimini azaltmaya yardımcı olur. Bir bağlantının başını, içi boş gövdeyi veya karmaşık küçük parçayı yırtılmadan biçimlendirmek için bu özellik yararlıdır.

305 / 1.4303 de şekillendirmede kullanılır. Burada daha yüksek nikel miktarı öne çıkar. 305 ve 1.4567 benzer parçalarda kullanılsa da bileşimleri aynı değildir. Bir elementin bulunması, bütün üretim davranışını tek başına açıklamaz.

Molibden içeren 1.4578 seçeneği

1.4578, şekillendirmeyi destekleyen bakırla birlikte molibden de içerir. Kimya ve gıda ekipmanlarında küçük bağlantılar ve biçim verilmiş makine parçaları kullanım örnekleridir. Molibden, korozyon davranışını 1.4567’den ayırır. Korozyon, metalin çevresindeki maddelerle tepkimeye girerek zarar görmesidir.

Bakır ve molibden, her sıcaklıkta ve her tuzlu ortamda aynı direnci sağlamaz. İkisini de içeren 1.4598, kükürt aralığıyla kolay kesilerek işlenmeye yöneliktir. Ortak elementler, bu kalitelerin birbirinin yerine geçtiğini göstermez. EN numarası bu farkı ayırt etmeye yardımcı olur.

Dört bakırlı kalitenin kısa özeti

Tablo, dört kalitenin başlıca kullanım farklarını özetler. Kolay şekil almak, kolay kesilmek ve kimyasal etkilere direnmek ayrı özelliklerdir. Birinin öne çıkması, diğerlerinin bütün kalitelerde aynı olduğu anlamına gelmez. Bileşim sınırları ve işlem durumları ilgili kalite sayfalarında ayrıca yer alır.

KaliteAyırt edici özellikUygulama odağı
1.4567Bakırlı Cr-Ni östenitikBiçim verilmiş bağlantı ve küçük parçalar
1.4578Bakır ve molibden içerir; düşük kükürt sınırıProses parçaları ve şekillendirme
1.4570 / 303CuKükürt ve bakır katkılıTalaşlı imalat
1.4598Molibden, kükürt ve bakır içerirİşlenmiş hassas parçalar

Aile adı ve malzeme kimliği

XM-7, 304Cu ve 316Cu gibi ticari adlar, üreticinin belirli bir ürününü anlatabilir. Aynı aile adı altında farklı bileşim aralıkları veya ek özellikler bulunabilir. Bu yüzden bir üreticinin ürününe ait özellikler, aynı adla anılan bütün ürünlere aktarılmaz.

Bakırın yanında kükürt neden önemli?

Biçim verilen küçük bir bağlantı ile tornada işlenen bir gövde, malzemeden farklı davranışlar bekler. Dört kalite de bakır içerir; kükürt aralıkları ise aynı değildir. Bu fark, şekillendirme odaklı seçeneklerle kolay talaş veren seçeneklerin neden ayrıldığını anlamaya yardımcı olur.

KaliteBakır Cu (kütlece %)Kükürt S (kütlece %)
1.45673,00–4,00≤ 0,030
1.45783,00–3,50≤ 0,015
1.4570 / 303Cu1,40–1,800,15–0,35
1.45981,30–1,800,10–0,20
Kaynak ve teknik ayrıntılar

Kaynak: EN 10088-3:2023, Tablo 2; uzun ürünler için döküm analizi sınırları. “≤” üst sınırı gösterir, malzemenin mutlaka o miktarı içerdiğini söylemez. 1.4567’nin kükürt üst sınırına bağlı standart dipnotu, farklı imalat amaçları için kontrollü alt aralıklar da tanımlar. Burada yalnız dört kalitenin Cu ve S sınırları karşılaştırılmıştır; tam bileşim kalite sayfalarındadır.

Bu oranlar tek başına kesme hızı, şekillendirme başarısı veya korozyon ömrü vermez. Kükürdün talaş oluşumuna katkısı ile bakırın şekillendirme üzerindeki rolü farklıdır; daha çok bakır içermek, kendiliğinden daha kolay tornalanmak anlamına gelmez.

EN 10088-3:2023 — resmî SIST önizlemesi (PDF) — Önizleme baskı ve kapsam içindir. Sayısal karşılaştırma tam metindeki Tablo 2 satırları ve dipnotları esas alır.

Outokumpu — Handbook of Stainless Steel, 2013 (PDF) — PDF s.14–15: bakırın şekillendirme ve kükürdün talaşlı imalattaki farklı rolleri.

Bu ailedeki kaliteler

35 kalite

Bu ailedeki kalitelerin EN, AISI / SAE, UNS ve JIS tanımları. Farklı sistemlerdeki karşılıklar, bütün standart gereksinimlerinin aynı olduğu anlamına gelmez.

Malzeme kaliteleri: EN, AISI / SAE, UNS ve JIS
Kalite / AlaşımEN / W.Nr.AISI / SAEUNSJISKalite sayfası
Östenitik paslanmaz çelikler35 kalite
Kalite sayfası
304Genel kullanım · Şekillendirme1.4301X5CrNi18-10304S30400SUS304
305Östenitik · Yüksek şekil alabilme1.4303X4CrNi18-12 / X5CrNi18-12305S30500SUS305
303Talaşlı imalata uygun1.4305X8CrNiS18-9303S30300SUS303
304LDüşük karbon · Genel kullanım1.4307X2CrNi18-9304LS30403SUS304L
301Soğuk durumda yüksek dayanım1.4310X10CrNi18-8301S30100SUS301
301LNÖstenitik · Dayanım odaklı1.4318X2CrNiN18-7301LNS30153SUS301L
316Molibden içeren östenitik1.4401X5CrNiMo17-12-2316S31600SUS316
316LMolibden katkılı · Düşük karbon1.4404X2CrNiMo17-12-2316LS31603SUS316L
316LNÖstenitik · Düşük karbon ve azot1.4429X2CrNiMoN17-13-3316LNS31653SUS316LN
317LNÖstenitik · Molibden ve azot1.4434X2CrNiMoN18-12-4317LNS31753SUS317LN
316L / 316LMo316L ailesi · Daha yüksek Ni ve Mo316LMo1.4435X2CrNiMo18-14-3316LS31603SUS316L
317LDüşük karbon · Artırılmış molibden1.4438X2CrNiMo18-15-4—S31703SUS317L
317LMNMolibden ve azot · Düşük karbon1.4439X2CrNiMoN17-13-5—S31726—
316LVMYüksek temizlik · Homojen yapı1.4441—S31673—
310MoLNÖstenitik · Üre ve gübre uygulamaları1.4466X1CrNiMoN25-22-2—S31050—
S31675Yüksek azot · S31675ASTM F1586 · ISO 5832-9 · REX 7341.4472X4CrNiMnMo21-9-4—S31675—
Alloy 926Süperöstenitik · 6–7% Mo9261.4529X1NiCrMoCuN25-20-7—N08926—
904LYüksek alaşımlı östenitik1.4539X1NiCrMoCu25-20-5—N08904SUS890L
321Titanyum ile stabilize1.4541X6CrNiTi18-10321S32100SUS321
254 SMOYüksek alaşım · Klorür direnci1.4547X1CrNiMoCuN20-18-7—S31254SUS312L
347Niyobyum ile stabilize1.4550X6CrNiNb18-10347S34700SUS347
1.4565Süperöstenitik · Yüksek azot1.4565X2CrNiMnMoN25-18-6-5—S34565—
304CuBakır katkılı · Şekillendirme odaklıXM-71.4567X3CrNiCu18-9-4—S30430SUSXM7
303CuTalaşlı imalat · Bakır katkılı303Cu1.4570X6CrNiCuS18-9-2—S30331—
316TiMolibden + titanyum1.4571X6CrNiMoTi17-12-2316TiS31635SUS316Ti
1.4578Bakır ve molibden · Şekillendirme316Cu1.4578X3CrNiCuMo17-11-3-2———
1.4598Molibden · Kükürt ve bakır katkısı316L+S+Cu1.4598X2CrNiMoCuS17-10-2———
1.4652Süperöstenitik · Yüksek molibden1.4652X1CrNiMoCuN24-22-8—S32654—
1.4659Süperöstenitik · Tungsten içerir1.4659X1CrNiMoCuNW24-22-6—S31266—
1.4818Isıya dayanıklı · UNS S304151.4818X6CrNiSiNCe19-10—S30415—
X15CrNiSi20-12Isıya dayanıklı · Silisyum katkılı1.4828X15CrNiSi20-12———
309SIsıya dayanıklı östenitik paslanmaz1.4833X12CrNi23-13 / X7CrNi23-14309SS30908SUH309
1.4835Isıya dayanıklı · Azot ve silisyum içeren1.4835X9CrNiSiNCE21-11-2—S30815—
314Isıya dayanıklı kalite1.4841X15CrNiSi25-21 / X15CrNiSi25-20314S31400—
310SYüksek sıcaklık uygulamaları1.4845X8CrNi25-21 / X12CrNi25-21310SS31008SUS310S

Rehberler

Kalite seçimi6 dk okuma

304 ile 316 paslanmaz çelik arasındaki fark

304 ve 316, en çok kullanılan iki östenitik paslanmaz çeliktir. Aralarındaki temel fark 316’nın içerdiği molibdendir; bu katkı klorürlü birçok ortamda korozyon direncini artırır. 304L ve 316L ise aynı kaliteler için düşük karbonlu seçeneklerdir.

Yazının devamı
Paslanmaz çelikler7 dk okuma

316L kaliteleri: 1.4404, 1.4432 ve 1.4435

Tank, vana ve borularda kullanılan 316L’nin birden fazla EN numarası vardır. 1.4404, 1.4432 ve 1.4435’in bileşim farkları, kimyasal sıvılara temas eden parçalarda neden önem taşır?

Yazının devamı
İmalat ve işleme7 dk okuma

303 ve 304L: talaşlı imalatta malzeme farkı

303, çok sayıda üretilen küçük bağlantı ve makine parçalarında kolay işlenmesiyle kullanılır. 304L ise kaynakla birleştirilen ekipmanlarda öne çıkar. Kükürt ve düşük karbon, bu iki malzemenin farklı üretimlerde neden yararlı olduğunu açıklar.

Yazının devamı
Malzeme esasları7 dk okuma

Paslanmaz çelik aileleri ve üretimdeki farkları

Bir tank gövdesi, pompa mili ve kesici parça paslanmaz çelikten üretilebilir; ancak aynı özelliklere ihtiyaç duymaz. Östenitik, ferritik, martenzitik, duplex ve PH aileleri bu farklı ihtiyaçlara cevap verir. Aralarındaki farklar, malzemenin nasıl şekillendiğinde, kaynaklandığında ve dayanım kazandığında görülür.

Yazının devamı
Standartlar ve belgeler6 dk okuma

Paslanmaz çelik kalitesi nasıl anlaşılır?

Mıknatıs testi kaliteyi göstermez. Kalite adı, EN 10204 3.1 belgesindeki analiz, malzemedeki lot numarası ve gerektiğinde XRF veya OES analizi birlikte değerlendirilir.

Yazının devamı

Sık sorulan sorular

Östenitik paslanmaz çelik nedir?

Krom ve nikel içeren, kopmadan şekil alabilen ve kaynaklanabilen paslanmaz çelik ailesidir. 304, 304L, 316 ve 316L en yaygın östenitik kalitelerdir.

304 ile 316 arasındaki fark nedir?

316 molibden içerir; molibden birçok ortamda, özellikle klorür içeren sularda korozyon direncine katkı sağlar. 304 molibden içermez ve genel amaçlı kullanımda yaygındır.

304L ve 316L’deki L ne demek?

L düşük karbonu gösterir. Düşük karbon, kaynak veya uzun süreli ısınma sırasında karbonun kromla birleşip korozyon direncini azaltmasını sınırlar.

Östenitik paslanmaz mıknatıs tutar mı?

Tavlı hâlde genellikle tutmaz. Soğuk işlenmiş bölgeler mıknatısa çekilebilir; bu malzemenin kalitesiz olduğunu göstermez.

İHTİYACINIZI BİRLİKTE NETLEŞTİRELİM

Sıradaki projeniz için
doğru başlangıç.

Avrupa menşeli ve EN 10204 3.1 belgeli malzeme ihtiyacınız için ekibimizle doğrudan görüşebilir, projenize uygun tedarik seçenekleri hakkında bilgi alabilirsiniz.

Teklif talebi