MALZEMEDE HASSASİYET. TEDARİKTE NETLİK.

STANDARTLAR VE BELGELER

Paslanmaz çelik kalitesi nasıl anlaşılır?

Mıknatıs testi kaliteyi göstermez. Kalite adı, EN 10204 3.1 belgesindeki analiz, malzemedeki lot numarası ve gerektiğinde XRF veya OES analizi birlikte değerlendirilir.

Bu yazıda

Paslanmaz çelik tek bir malzeme değildir

Paslanmaz çelik, bileşimi ve iç yapısı farklı birçok kaliteden oluşan bir malzeme ailesidir. 304 veya 1.4301 gibi bir kalite adı, standartta yazılı bileşim sınırlarını ifade eder. EN 10088-3:2023’e göre 1.4301’de krom %17,5–19,5, nikel %8,0–10,5 aralığında, mangan ise en çok %2’dir.

Bu nedenle “kaliteli paslanmaz” sorusunun cevabı, teslim edilen malzemenin sipariş edilen kalitenin sınırlarını gerçekten karşılayıp karşılamadığıdır. Yüzeyin parlaklığı veya görünüşü bunu göstermez.

Mıknatıs testi kaliteyi göstermez

Tavlanmış, yani ısıl işlemle yumuşatılmış 304 ve 316 gibi östenitik paslanmazlar genellikle mıknatısa çekilmez. Aynı çelikler soğuk işlenince, yani ısıtılmadan bükülüp çekilince, iç yapının bir kısmı martensite dönüşür ve mıknatısa çekilebilir. Bu, malzemenin sahte veya düşük kaliteli olduğunu göstermez.

Ferritik ve martenzitik paslanmazlar tavlı hâlde bile mıknatısa güçlü biçimde çekilir. Duplex kaliteler de yaklaşık yarı yarıya ferrit içerdikleri için mıknatısa çekilir. Tersine, mıknatısın çekmediği her malzeme de 304 değildir: aşağıda anlatılan düşük nikelli kaliteler de mıknatısa çekilmez.

Düşük nikelli 200 serisi paslanmazlar

200 serisi (CrMn) paslanmazlarda nikelin bir kısmı mangan ve azotla, bazen bakırla değiştirilir. Bu kaliteler daha düşük fiyatları nedeniyle tercih edilebilir. Nikeli çok düşürülmüş türlerde krom da yaklaşık %15–16’ya iner; 304’te bu oran yaklaşık %18’dir ve korozyon direnci belirgin biçimde azalır.

Bu kaliteler mıknatısa çekilmez ve ilk bakışta paslanmaz görünür; bu yüzden sık sık 304 veya 316 sanılır. Ayırt etmek için XRF analizi ya da mangan ve molibden için damla test kitleri kullanılır. Kullanıcının yanlış kalitenin montajını önleyecek bir kalite kontrol düzeni kurması önerilir.

EN 10204 3.1 belgesinde neye bakılır?

3.1 muayene belgesi, siparişe uygunluk beyanını ve teslim edilen ürünü temsil eden muayene sonuçlarını içerir. Belgeyi, üreticinin imalat bölümünden bağımsız yetkili muayene temsilcisi doğrular.

Belgede kalite adının ve standardın siparişle aynı olduğuna, kimyasal analiz değerlerinin o standardın sınırları içinde kaldığına ve belgeyi düzenleyen üreticiye bakılır. Belgedeki döküm veya lot numarasının malzeme üzerindeki işaretle aynı olması, belgenin elinizdeki malzemeye ait olduğunu gösterir.

Analizle doğrulama: XRF ve OES

El tipi XRF cihazı, 316 gibi bir kaliteyi tanımlamak için gereken elementleri ölçebilir; krom-mangan ile krom-nikel paslanmazı da ayırt eder. Ancak karbonu ölçemez. Bu nedenle 316 ile 316L, yani düşük karbonlu türü arasındaki farkı XRF göstermez.

Karbon önemliyse OES, yani optik emisyon spektrometresi kullanılır. OES karbonu ölçerek düşük ve yüksek karbonlu paslanmaz kaliteleri ayırt eder.

Satın alırken kısa kontrol listesi

Bu kontroller, kalitenin görünüşe veya mıknatısa göre değil belge ve ölçümle anlaşılmasını sağlar:

  • Teklif ve faturada kalite adı ile standardın birlikte yazılı olması (ör. 1.4404 / EN 10088-3).

  • Malzemeyle birlikte EN 10204 3.1 muayene belgesi.

  • Belgedeki döküm veya lot numarasının malzemedeki işaretle aynı olması.

  • Kimyasal analiz değerlerinin standart sınırları içinde kalması.

  • Gerekirse XRF ile, karbon önemliyse OES ile doğrulama.