ÇÖKELME SERTLEŞMELİ PASLANMAZ
PH paslanmaz çelikler: 17-4 PH, 15-5 PH ve 13-8 PH
PH (çökelme sertleşmeli) paslanmaz çelikler, paslanmazlığı yüksek mekanik dayanımla birleştirir. Yaşlandırma denen ısıl işlemle dayanım kazanırlar; pompa milleri, vana parçaları, havacılık bağlantıları ve mekanizmalarda kullanılırlar.
Çökelme sertleşmesi nedir?
PH, ısıl işlemle metalin içinde çok küçük güçlendirici parçacıklar oluşturan paslanmaz grubudur. Belirli sıcaklık ve sürede yapılan bu işleme yaşlandırma denir. Oluşan parçacıklar metalin yük altında kalıcı şekil değiştirmesini zorlaştırır; dayanım bu yolla artar.
PH tek bir iç yapı adı değildir. 17-4 PH, 15-5 PH, 13-8 Mo PH, Custom 455 ve Custom 465 martenzitik PH kaliteleridir. 17-7 PH ve 15-7 Mo ise yarı östenitik gruptadır: başlangıçta şekil alabilen yapıları, hazırlık işlemleriyle sertleşmeye uygun hâle getirilir. Bu yüzden işlem yolları da farklıdır.
PH çeliğin 304L ve 316L’den farkı
304L ve 316L; tank, boru ve kimyasal ekipmanlarda yaygın kullanılan paslanmazlardır. Kolay şekil almaları ve kaynaklı yapılara uygunlukları öne çıkar. PH çeliklerde ise asıl tercih nedeni yüksek dayanımdır: pompa milleri, pimler ve havacılık bağlantıları hem yük taşır hem paslanmaya direnir.
Kimyasalla sürekli temas eden bir tank ile yüksek kuvvet taşıyan bir mil aynı özelliklere ihtiyaç duymaz. Korozyona dayanmak ile yük taşımak ayrı özelliklerdir; paslanmaz aileleri bu iki özelliği farklı oranlarda birleştirir. 304L ve 316L östenitik olduğu için mıknatısa çok az tepki verir, martenzitik PH kaliteleri ise mıknatısa çekilir.
Condition A, H900, H1025 ve H1150 ne demek?
Condition A, yaşlandırma öncesindeki malzeme durumudur. H900 veya H1150 gibi adlar belirli yaşlandırma durumlarını gösterir. Aynı kalite farklı durumlarda farklı dayanım, süneklik ve tokluk sunar; bunlar ayrı çelikler değildir.
17-4 PH ve 15-5 PH’de H900, H925, H1025, H1075, H1100 ve H1150 durumlarıyla karşılaşılır. 13-8 PH’de H950’den H1150’ye uzanan durumlar vardır. H1150D ve H1150M gibi son ekli adlar ise farklı işlem dizileridir. En yüksek sertlik her parçada en uygun durum değildir.
17-4 PH, 15-5 PH ve 13-8 PH arasındaki fark
17-4 PH genel makine parçalarında yaygındır. 15-5 PH’nin bileşimi, çubuğun uzunluğuna dik (enine) yöndeki tokluk ve sünekliği geliştirecek biçimde düzenlenmiştir; yana yük alan bağlantılarda bu önemlidir. 13-8 PH ise kalın kesitlerde yüksek dayanımla kırılmaya direnci birleştirir.
Aynı çekme dayanımı aynı sonucu göstermez: üreticinin örneğinde 17-4 PH ve 15-5 PH, H900 durumunda aynı 1379 MPa çekme dayanımına sahiptir. Fark darbe, çatlak ve farklı yönden gelen yükler karşısındaki davranıştadır.
İnce kesitler için 17-7 PH ve 15-7 Mo
17-7 PH ve 15-7 Mo, yüksek dayanımın ince kesitlerle buluştuğu yaylarda, esnek elemanlarda ve havacılık bileşenlerinde kullanılır. Sac ve şerit, bu iki kalitenin başlıca ürün biçimleridir. 15-7 Mo yaklaşık yüzde 2–3 molibden içerir; iki çelik aynı malzemenin farklı adları değildir.
Hammadde, deney numunesi ve bitmiş parça
Bir pim veya bağlantı gövdesi, şekli işlendikten sonra son dayanımını kazanabilir. Deney için ayrılan küçük numuneye de ana malzemeden ayrı bir işlem uygulanmış olabilir. Bu yüzden aynı metal için üç farklı durumdan söz edilebilir. Aşağıdaki örnek, aradaki farkı gösterir.
| Örnekteki parça | Durumu | Ne anlatır? |
|---|---|---|
| Hammadde | Condition A | Yaşlandırma öncesi başlangıç |
| Deney numunesi | H1025 | Ayrı yaşlandırılmış küçük parçanın deney durumu |
| Bitmiş pim veya gövde | Uygulanan son işleme bağlı | Numunenin sonucundan kendiliğinden çıkmaz |
Kaynak ve teknik ayrıntılar
Bu, bir işlem sırasını açıklayan varsayımsal örnektir; gerçek bir parti raporu veya şirketin teslim taahhüdü değildir. Cleveland-Cliffs’in Mayıs 2021 tarihli 15-5 PH sac ve şerit föyü, Condition A başlangıcını ve sonraki yaşlandırma durumlarını ayrı açıklar. Burada bu ayrım kullanılır; yassı ürünün sayısal kabul değerleri çubuk veya dövmeye aktarılmaz.
H1150M ile iki aşamalı H1150 + H1150 de aynı işlem adı değildir. Üreticinin tablosu bunları ayrı yollar olarak gösterir. Ayrıntılı sıcaklık ve süreler mevcut ısıl işlem rehberinde yer alır; bu giriş yazısında aynı reçeteler tekrarlanmaz.
Cleveland-Cliffs — 15-5 PH, Mayıs 2021 (PDF) — s.2–3: sac ve şerit için Condition A başlangıcı ve ayrı yaşlandırma yolları. Tablo gerçek bir sertifikadan alınmamıştır.
Carpenter — Custom 630 / 17-4, Nisan 2024 (PDF) — s.8: H1150M ve H1150D adları ayrı malzeme durumları olarak kullanılır. Bu adlar bütün PH kalitelerine tek işlem olarak uygulanmaz.
Yüzey, kaynak ve korozyon direnci
Paslanmazlığı sağlayan özelliklerden biri yüzeydeki koruyucu tabakadır. İşleme ve ısıl işlemden sonra temiz bir yüzey elde edilmesi bu korumaya yardımcı olur. Tuzlarda bulunan klorürler, dar aralıklarda sıvı birikmesi ve kuvvetin küçük bir bölgede toplanması metalin çevreden zarar görmesini, yani korozyonu etkiler.
Kaynak ısısı birleşimin çevresindeki iç yapıyı değiştirir. Dikişteki metal, ana malzeme ve ısının değiştirdiği çevre bölge farklıdır. Sonraki ısıl işlemin sırası bu yüzden önemlidir. Kaynaklı gövdeyle tek çubuktan işlenen mil, son özelliklerine farklı üretim yollarıyla ulaşabilir.
Bu ailedeki kaliteler
Bu ailedeki kalitelerin EN, AISI / SAE, UNS ve JIS tanımları. Farklı sistemlerdeki karşılıklar, bütün standart gereksinimlerinin aynı olduğu anlamına gelmez.
| Kalite / Alaşım | EN / W.Nr. | AISI / SAE | UNS | JIS | Kalite sayfası |
|---|---|---|---|---|---|
| PH paslanmaz çelikler11 kalite | |||||
| Kalite sayfası | |||||
| 1.4530PH paslanmaz · Dayanım ve tokluk | 1.4530X1CrNiMoAlTi12-9-2 | — | S11800 | — | |
| 17-4 PHYaşlandırmayla ayarlanan dayanım | 1.4542X5CrNiCuNb16-4 | 630 | S17400 | SUS630 | |
| 1.4594PH paslanmaz · Dayanım ve tokluk | 1.4594X5CrNiMoCuNb14-5 | — | — | — | |
| 1.4596PH paslanmaz · Çok düşük karbon | 1.4596X1CrNiMoAlTi12-10-2 | — | S10120 | — | |
| 13-8 Mo PHTokluk ve enine özelliklerXM-13 | 1.4534X3CrNiMoAl13-8-2 | — | S13800 | — | |
| 15-5 PHFerrit kontrolü · Enine özelliklerXM-12 | 1.4545X5CrNiCu15-5 | — | S15500 | — | |
| 15-7 MoYarı östenitik PH · Molibden içerir | — | 632 | S15700 | — | |
| 17-7 PHŞekillendirme sonrası dayanım | 1.4568X7CrNiAl17-7 | 631 | S17700 | SUS631 | |
| AM 355Yarı östenitik yapı · Teslim koşulu önemli | — | 634 | S35500 | — | |
| Custom 455Yüksek akma dayanımı · Hassas imalat | 1.4543 | — | S45500 | — | |
| Custom 465Dayanım, tokluk ve korozyon dengesi | 1.4614 | — | S46500 | — | |
Rehberler
15-5 PH ve 17-4 PH arasındaki farklar
İki kalite de yüksek dayanımlı paslanmazdır. Kullanım alanları neden benzer, 15-5 PH hangi özelliğiyle ayrılır ve 13-8 PH bu ailede nerede yer alır?
Yazının devamı17-7 PH ve 15-7 Mo arasındaki farklar
Yaylarda ve havacılık parçalarında kullanılan iki PH paslanmaz: ortak özellikleri, molibdenin getirdiği fark ve sac ile şerit uygulamalarındaki yerleri.
Yazının devamıSık sorulan sorular
PH paslanmaz çelik nedir?
Yaşlandırma ısıl işlemiyle metalin içinde küçük güçlendirici parçacıklar oluşturarak dayanım kazanan paslanmaz çeliktir. 17-4 PH, 15-5 PH ve 13-8 Mo PH en bilinen kaliteleridir.
H900 ısıl işlem ne demek?
H900, 17-4 PH ve 15-5 PH gibi kalitelerde Condition A’dan sonra uygulanan bir yaşlandırma durumudur. Üreticinin örneğinde 17-4 PH, H900’de 1379 MPa çekme dayanımına ulaşır; H1025 ve H1150 gibi durumlar farklı dayanım ve tokluk dengesi sunar.
17-4 PH ile 15-5 PH arasındaki fark nedir?
İkisi de martenzitik PH paslanmazdır ve H900’de aynı çekme dayanımına ulaşabilir. 15-5 PH’nin bileşimi enine yönde tokluk ve sünekliği geliştirmek için düzenlenmiştir; 17-4 PH genel makine parçalarında daha yaygındır.
PH paslanmaz çelik mıknatıs tutar mı?
Martenzitik ve çoğu çökelme sertleşmeli paslanmaz mıknatısa çekilir. Bu, malzemenin kalitesiz olduğunu göstermez; iç yapısının doğal özelliğidir.
İHTİYACINIZI BİRLİKTE NETLEŞTİRELİM
Sıradaki projeniz için
doğru başlangıç.
Avrupa menşeli ve EN 10204 3.1 belgeli malzeme ihtiyacınız için ekibimizle doğrudan görüşebilir, projenize uygun tedarik seçenekleri hakkında bilgi alabilirsiniz.
Teklif talebi