MALZEMEDE HASSASİYET. TEDARİKTE NETLİK.

BÖLÜM DAİRESİ

Cıvata bölüm dairesi (PCD) hesaplama ve delik koordinatları

Bölüm dairesi çapını, delik sayısını ve başlangıç açısını girin; her deliğin açısını ve X–Y koordinatını, delikler arası mesafeyi görün. Elinizdeki parçada delikler arası mesafeyi ölçtüyseniz PCD’yi de bulabilirsiniz.

Bölüm dairesi ve delikler

Yön

Açı +X ekseninden ölçülür (CNC ve teknik resimde olduğu gibi). Flanşlarda delikler genellikle eksenlerin arasına, yani 360° / (2 × delik sayısı) başlangıç açısıyla yerleştirilir: 4 delikte 45°, 8 delikte 22,5°.

X = Xₘ + r·cos θ · Y = Yₘ + r·sin θ

Delik konumları

1234
Delikler arası açı
90°
Komşu delik merkezleri arası
88,388 mm
PCD 125 mm · 4 delik · 90° · Komşu delik arası: 88,388 mm

Delik koordinatları: Ø125 mm, 4 delik

DelikAçı (°)X (mm)Y (mm)
14544,19444,194
2135-44,19444,194
3225-44,194-44,194
431544,194-44,194

Bölüm dairesi çapı (PCD) nedir?

Bölüm dairesi çapı, eşit aralıklı cıvata deliklerinin merkezlerinden geçen dairenin çapıdır; İngilizcede PCD (pitch circle diameter) veya bolt circle diameter, flanş standartlarında K ölçüsü olarak geçer. Flanş, kaplin, jant ve dişli göbeklerinde iki parçanın deliklerinin üst üste gelmesi bu çapa ve delik sayısına bağlıdır. Dişli çarkta ve vida dişinde de “bölüm dairesi” denir, ama bunlar farklı kavramlardır: dişlinin modüle bağlı bölüm dairesi ve dişin d₂ bölüm çapı ayrı hesaplanır.

Delik koordinatları nasıl hesaplanır?

Delikler arası açı 360° / delik sayısıdır. Merkezi (Xₘ, Yₘ) olan r = PCD / 2 yarıçaplı dairede i. delik θ = başlangıç açısı + (i − 1) × 360° / n açısındadır; koordinatları X = Xₘ + r · cos θ ve Y = Yₘ + r · sin θ ile bulunur. Açı CNC ve teknik resimde olduğu gibi +X ekseninden, saat yönünün tersine ölçülür.

Örnek: EN 1092-1 DN50 PN16 flanşta K = 125 mm ve 4 delik vardır. Delikler eksenlerin arasında olduğundan başlangıç açısı 45°’dir; 1. deliğin koordinatı X = Y = 44,194 mm olur.

Delikler arası mesafe ve daireyi eşit parçaya bölmek

Komşu iki deliğin merkezleri arası düz mesafe (kiriş) c = PCD × sin(180° / n)’dir. Daireyi 6 eşit parçaya bölmek için delikler 60° arayla yerleşir ve kiriş tam olarak yarıçapa eşit olur; 8 eşit parçada açı 45°, 12 eşit parçada 30°’dir. Ø100 mm dairede 5 delik için komşu delik arası 58,779 mm’dir. Pergel veya mastarla işaretlemede bu kiriş ölçüsü kullanılır.

PCD nasıl ölçülür?

Delik sayısı çiftse karşılıklı iki deliğin merkezleri arası doğrudan PCD’dir; pratikte iki deliğin bir kenarından diğerinin aynı kenarına ölçülür. Tek sayıda delikte (3 veya 5) karşılıklı delik yoktur: komşu iki deliğin merkez arasını ölçüp PCD = mesafe / sin(180° / n) ile hesaplayın. Hesaplayıcıdaki “Ölçüden PCD bulma” modu bunu yapar.

Flanşlarda bölüm dairesi

Standart flanşlarda bölüm dairesi çapı, delik sayısı ve cıvata ölçüsü standartla belirlenir. Örneğin ASME B16.5 Class 150 NPS 2 flanşta bölüm dairesi 4,75″ (120,65 mm) ve 4 deliktir; aynı boru ölçüsündeki EN 1092-1 PN16 flanşta 125 mm’dir, bu yüzden iki sistemin flanşları birbirine bağlanmaz. Tüm ölçüler için flanş ölçüleri tablosuna bakın.

Sık sorulan sorular

Bölüm dairesi çapı nedir?

Eşit aralıklı cıvata deliklerinin merkezlerinden geçen dairenin çapıdır (PCD). Flanş standartlarında K ölçüsü olarak verilir.

4 delikli flanşta delikler arası mesafe nasıl hesaplanır?

Komşu delikler arası = PCD × sin(45°). DN50 PN16 flanşta (K = 125 mm) bu 88,39 mm’dir; karşılıklı iki delik arası ise PCD’nin kendisidir.

6 delik kaç derece arayla yerleşir?

360° / 6 = 60°. 8 delik 45°, 12 delik 30° arayla yerleşir.

5 delikli parçada PCD nasıl ölçülür?

Komşu iki deliğin merkez arasını ölçün ve sin(36°)’ya bölün. Örneğin 67,18 mm ölçerseniz PCD = 114,3 mm’dir.

Jantta 5x114,3 ne demek?

5 bijon deliği, 114,3 mm bölüm dairesi çapı demektir. Aynı ölçü sistemi flanş ve kaplin deliklerinde de kullanılır.

Başlangıç açısı neye göre seçilir?

Teknik resimdeki ilk deliğin konumuna göre. Flanşlarda delikler eksenlerin arasına yerleştirildiğinden başlangıç açısı 360° / (2 × delik sayısı) olur: 4 delikte 45°, 8 delikte 22,5°.