MALZEMEDE HASSASİYET. TEDARİKTE NETLİK.

NİKEL ALAŞIMLARI

Nikel süper alaşımları: 718, Waspaloy ve Nimonic

Nikel süper alaşımları, sıcak ortamda yük taşıyan motor, türbin, halka, mil ve bağlantı parçaları için geliştirilmiş nikel esaslı alaşımlardır. Bu sayfadaki kaliteler dayanımlarını yaşlandırma denen ısıl işlemle kazanır.

Süper alaşım ne demek?

Yaşlandırma sırasında metalin içinde çok küçük güçlendirici parçacıklar oluşur; bunlar metalin yük altında şekil değiştirmesini zorlaştırır. Waspaloy’da bu parçacıklar gama prime, 718’de ise ağırlıklı olarak niyobyumlu gama çift prime (γ″) fazıdır. Parçacıkların türü ve sıcaklıkta nasıl değiştiği, iki alaşımın aynı işlemden sonra farklı davranmasının nedenlerinden biridir.

Kısa süreli kuvvet ile sıcakta uzun süre yük taşımak farklı durumlardır. Uzun süre sıcak kalan metalin yük altında yavaşça şekil değiştirmesine sürünme, tekrarlanan yükün malzemeyi yıpratmasına yorulma denir. Bu yüzden oda sıcaklığındaki sertlik bir süper alaşım hakkında yeterli bilgi vermez.

Kaynak ve ısıl işlem sırası

718 kaynakla birleştirilen parçalarda yaygın olarak kullanılır. Waspaloy’da ise kaynak sonrası kalan gerilmeler, sonraki yaşlandırma sırasında çatlama riskini artırabilir; buna gerinim yaşlanması çatlaması denir. Bu nedenle kaynak ile son ısıl işlem birlikte planlanır.

Çözeltiye alınmış ve yaşlandırılmış durumlar ayrı tanımlardır: 718 için AMS 5662 ve 5663, Waspaloy için AMS 5706 ve 5707 farklı işlem durumlarını anlatır. Malzemenin hangi aşamada işlendiği sonucu etkiler.

Erime noktası neden tek başına açıklamaz?

Metal, erime noktasına ulaşmadan çok önce dayanım kaybedebilir. Uzun süre yük altında kaldığında yavaşça uzayabilir veya eğilebilir; buna sürünme denir. Aynı parçanın tekrar tekrar yüklenmesi ise yorulmayla ilgilidir. Sıcak ekipmanda bu özellikler ayrı ayrı önem taşır.

Bu yüzden yalnız kaç derecede eridiğini bilmek, bir türbin halkasının ne kadar yük taşıyabileceğini göstermez. Süperalaşımlar, sıcaklıkta bu tür mekanik görevler için kullanılan seçeneklerdir.

718, Waspaloy ve Nimonic örnekleri

718; motor halkaları, gövdeler ve yüksek dayanımlı bağlantılarda kullanılır. Waspaloy, Nimonic 80A ve Nimonic 90 da sıcaklıkta yük taşıyan motor ve türbin parçalarında yer alır. Farklı bileşimleri nedeniyle hepsi aynı özellikleri veya aynı kullanım sınırlarını sunmaz.

X-750’de sıcak yaylar ve bağlantılar önemli bir kullanım alanıdır. Burada yayın yalnız güçlü olması değil, sıcak ortamda uyguladığı kuvveti zamanla kaybetmemesi de önemlidir. Bu görev, sabit bir motor gövdesinden farklı bir özellik ihtiyacı doğurur.

Her nikel alaşımı süperalaşım mıdır?

Hayır. Saf nikel 200 ve 201; iletkenlik ve kimyasal direnç gibi farklı amaçlarla kullanılır. Invar 36 ise düşük genleşmesiyle hassas ölçüm parçalarında yer alır. Bu malzemelerin nikel içermesi onları kendiliğinden yüksek sıcaklık süperalaşımı yapmaz.

Aynı şekilde yüksek korozyon direnci de tek başına sıcaklıkta yüksek kuvvet taşıma anlamına gelmez. Katalogdaki bir malzemeyi tanırken nerede kullanıldığı ve hangi özelliğiyle öne çıktığı, aile adından daha fazla bilgi verir.

Yüksek dayanım, hafiflik ve paslanmazlık

Titanyum ve bazı alüminyum alaşımları hafifliğe göre yüksek dayanımlarıyla bilinir. Nikel esaslı süperalaşımlar ise daha çok sıcaklıkta mekanik görevini sürdürebilmesiyle öne çıkar. Bu nedenle motorun her bölgesinde aynı malzemenin kullanılması beklenmez.

PH paslanmaz çelikler de yaşlandırma denen ısıl işlemle yüksek dayanım kazanabilir. Bu işlem, metal içinde küçük güçlendirici parçacıklar oluşturur. Ancak 17-4 PH ile 718’in ikisinin de yaşlandırılabilmesi, sıcaklık ve korozyon özelliklerini aynı yapmaz. Korozyon, çevredeki maddelerin metale zarar vermesidir. Benzer güçlenme yolu, farklı alaşımların aynı yerde kullanılabileceğini göstermez.

Parça kırılmadan önce de ölçüsü değişebilir

Sıcak çalışan bir halka veya bağlantının yalnız kırılmaması yeterli olmayabilir. Uzun süre yük altında uzaması, parçaların birbirine uyumunu bozabilir. Üreticinin Waspaloy sac için verdiği aşağıdaki örnekte, aynı 649 °C ve 1.000 saat için yüzde 1 sürünme ile kopma farklı gerilmelerle gösterilir.

Üretici tablosundaki ölçütYaklaşık başlangıç gerilmesi (MPa)
1.000 saatte %1 sürünmeye karşılık gelen462
1.000 saatte kopmaya karşılık gelen552
Kaynak ve teknik ayrıntılar

Gerilme, kesit alanına düşen kuvvettir. MPa bu oranın birimidir. Aynı kesitte daha yüksek başlangıç gerilmesi daha büyük çekme kuvveti demektir.

Kaynak: Haynes Waspaloy föyü, 2017, s.4; yaşlandırılmış sac, 649 °C. Numune işlemi: 995 °C/2 saat + 845 °C/4 saat + 760 °C/16 saat; her aşamadan sonra havada soğutma. Föy bu tablo için sac kalınlığını ve deney yönünü belirtmez.

Yüzde 1 uzama, örneğin 100 mm ölçüde 1 mm değişim demektir; bu açıklama ayrı bir parça deneyi değildir. Tablodaki gerilmeler kısa süreli çekme dayanımı, tasarımda izin verilen yük veya her ürünün 1.000 saat ömür garantisi değildir. Başka sıcaklık, süre ve ürün biçimlerine doğrudan taşınmaz.

Haynes — Waspaloy, 2017 (PDF) — s.4: sac numunelerde sürünme ve gerilme altında kopma tablosu; yüzde 1 ve R satırları, 1.000 saat sütunu.

Sıcak gaz kanalı ile türbin halkası aynı işi yapmaz

Bir gaz yönlendirme sacında, malzemenin şekil alabilmesi ve kaynakla birleştirilebilmesi önemlidir. Halka, disk veya supap gibi parçalar ise sıcakken önemli yükler taşıyabilir. Bu parçalarda dayanım ve tekrarlanan yüklere direnç daha fazla öne çıkabilir.

Nimonic 75, nikel ve krom içeren yapısıyla sıcak ortamda oksitlenmeye direnç gösterir ve şekillendirilip kaynaklanabilir. 80A ile 90’da ise alüminyum ve titanyum, yaşlandırma adı verilen ısıl işlemle dayanımın artırılmasını sağlar. Bu fark, üç alaşımın neden farklı yerlerde kullanıldığını açıklar.

75: kesilen, bükülen ve kaynaklanan sac gövdeler

Nimonic 75 sac, koruyucu kılıf, kanal ve sıcak çalışan ekipman gövdelerinde kullanılır. Sac büküldükçe bulunduğu bölgede sertleşebilir. Kaynağın konumu da gövdenin ısınınca nasıl hareket edeceğini etkileyebilir.

Uzun bir sac ısındığında uzar. Bağlantılar bu hareketi engellerse parçanın içinde ek zorlanmalar oluşabilir. İnce bir kılıfla kalın bir taşıyıcının şekli ve bağlantıları bu nedenle aynı ihtiyaçlara göre ele alınmaz.

80A ve 90’da yaşlandırma ne işe yarar?

Yaşlandırma sırasında metalin içinde çok küçük parçacıklar oluşur. Bunlar metalin yük altında şekil değiştirmesini zorlaştırır. 80A ve 90 bu yolla sıcak ortamda dayanım kazanır. 90’ın kobalt içermesi de onu 80A’dan ayıran bir bileşim farkıdır.

Kısa bir çekme deneyi, sıcak parçanın bütün davranışını göstermez. Uzun süre yük altında yavaşça şekil değiştirmeye sürünme, tekrarlanan yüklere bağlı hasara yorulma denir. Sıcak gazın yüzeyde oluşturduğu oksitlenme ise ayrı bir konudur. Bunlar farklı deneylerle incelenir.

80A neden son ısıl işlemden sonra da işlenir?

Her alaşımda bütün tornalama ve frezeleme işlemleri yumuşak halde yapılmaz. 80A’nın tam ısıl işlemli durumda işlenmesi de önemli bir üretim yoludur. Bu durumda malzemenin sertliği, kesici takıma gelen yük ve kesme koşulları önem taşır.

Supap sapı, halka ve ince duvarlı bir gövde tezgâhta aynı şekilde tutulup bitirilmez. Çubuk ve sac için tanımlanan ısıl işlemler de farklı olabilir. İşlem sırası, alaşımın yanında ürünün biçimine bağlıdır.

Bileşimdeki farklar neyi açıklıyor?

Aşağıdaki tablo, üç alaşımdaki titanyum, alüminyum ve kobalt miktarlarını karşılaştırır. Titanyum ve alüminyum, 80A ile 90’ın yaşlandırmayla dayanım kazanmasında etkilidir. 90’ın yüksek kobalt miktarı da onu 80A’dan ayırır. Alaşım adındaki sayının büyümesi, tek başına daha yüksek dayanım anlamına gelmez.

KaliteTi, kütlece %Al, kütlece %Co, kütlece %
750,2–0,6Bu tabloda belirtilmiyorBu tabloda belirtilmiyor
80A1,8–2,71,0–1,8≤ 2,0
902,0–3,01,0–2,015,0–21,0
Kaynak ve teknik ayrıntılar

Tabloda Ti titanyumu, Al alüminyumu, Co kobaltı gösterir. Değerler, Special Metals’in her alaşım için yayımladığı bültenin s.1 bileşim tablosundan alınmış seçili sınırlardır. 75 için Al veya Co sınırının yazmaması, bu elementlerin hiç bulunmadığı anlamına gelmez. Bu kısa tablo, ürün kabulünde kullanılan tam kimyasal analiz tablosu değildir. Isıl işlem, ürün biçimi ve çalışma koşulları da önemlidir; yalnız bu sayılardan dayanım, kaynak yöntemi veya kullanım ömrü belirlenemez.

Special Metals — NIMONIC 75 (PDF) — s.1: titanyum sınırı ve katı çözelti alaşımının kullanım alanları; s.3: şekillendirme.

Special Metals — NIMONIC 80A (PDF) — s.1: Ti, Al ve Co sınırları; s.21: ürün biçimine bağlı ısıl işlem ve tam ısıl işlemli durumda talaşlı imalat.

Special Metals — NIMONIC 90 (PDF) — s.1: Ti, Al ve Co sınırları, yaşlandırmayla güçlenme ve sıcak yük uygulamaları.

Bu ailedeki kaliteler

9 kalite

Bu ailedeki kalitelerin EN, AISI / SAE ve UNS tanımları. Farklı sistemlerdeki karşılıklar, bütün standart gereksinimlerinin aynı olduğu anlamına gelmez.

Malzeme kaliteleri: EN, AISI / SAE, UNS
Kalite / AlaşımEN / W.Nr.AISI / SAEUNSKalite sayfası
Nikel süper alaşımları9 kalite
Kalite sayfası
Nimonic 90Ni-Cr-Co · Yaşlandırma ve sürünme davranışı2.4632 / 2.4969—N07090
Nimonic 263Kaynaklı sıcak yapılar · Çözelti ve yaşlandırma ayrımı2.4650—N07263
WaspaloyNikel esaslı süperalaşım · Sıcak mekanik dayanım2.4654—N07001
Alloy 901Yaşlandırılabilir · Sıcaklıkta mekanik dayanım2.4662—N09901
Alloy 718Çökelme sertleşmeli · Teslim durumu belirleyici2.4668—N07718
Alloy X-750Yaşlandırılabilir · Yay ve sıcak yük uygulamaları2.4669—N07750
Alloy 751Yaşlandırılabilir · Egzoz supabı uygulamaları2.4694—N07751
Nimonic 80ATi-Al ile yaşlandırma · Sıcak dayanım2.4952—N07080
Alloy 925Yaşlandırılabilir · Korozyon altında yüksek dayanım——N09925

Rehberler

Sık sorulan sorular

Süper alaşımlar nelerdir?

Bu sayfada süper alaşım adı, sıcak ortamda yük taşıyan parçalar için geliştirilen ve dayanımını yaşlandırmayla kazanan nikel esaslı alaşımlar için kullanılır. Alloy 718, Waspaloy, X-750 ve Nimonic 80A bu gruptadır.

Inconel 718 neden bu kadar yaygın?

Yaşlandırmayla yüksek dayanım kazanır ve kaynakla birleştirilen parçalarda yaygın olarak kullanılabilir. Türbin ve motor parçaları, halkalar, miller ve bağlantılar başlıca kullanım alanlarıdır.

718 ile Waspaloy arasındaki fark nedir?

İkisi de yaşlandırılabilir nikel alaşımıdır, ancak güçlendirici parçacıkları farklıdır. Waspaloy’da kaynak sonrası yaşlandırmada çatlama riski daha belirgindir; 718 kaynaklı imalatta daha yaygındır.

İHTİYACINIZI BİRLİKTE NETLEŞTİRELİM

Sıradaki projeniz için
doğru başlangıç.

Avrupa menşeli ve EN 10204 3.1 belgeli malzeme ihtiyacınız için ekibimizle doğrudan görüşebilir, projenize uygun tedarik seçenekleri hakkında bilgi alabilirsiniz.

Teklif talebi