ISIL GENLEŞME
Isıl genleşme hesaplama ve genleşme katsayısı tablosu
Malzemeyi seçin, uzunluğu ve iki sıcaklığı girin; parçanın ne kadar uzayacağını veya kısalacağını hesaplayın. Boru, mil, profil ya da çap için aynı hesap geçerlidir. Katsayılar EN 10088-1 ve Eurocode değerlerine dayanır.
Malzeme ve ölçü
Kapsanan kaliteler: 1.4301, 1.4307, 1.4305, 1.4541, 1.4550, 1.4401, 1.4404. Geçerli aralık -50 °C ile 500 °C; kaynak: EN 10088-1. Çap, et kalınlığı veya herhangi bir doğrusal ölçü için de aynı hesap geçerlidir.
ΔL = L₀ × α × ΔT
Boy değişimi
- Son uzunluk
- 6,00576 m
- Ortalama katsayı
- 16 × 10⁻⁶/K
Isıl genleşme katsayısı tablosu
20 °C ile verilen sıcaklık arasındaki ortalama doğrusal ısıl genleşme katsayıları, 10⁻⁶/K (µm/(m·K)). Karbon çeliği değerleri EN 1993-1-2 ısıl uzama formülünden hesaplanmıştır; çizgi, kaynağın o aralık için değer vermediğini gösterir.
Ortalama ısıl genleşme katsayısı, 10⁻⁶/K20 °C ile 100 … 500 °C arası
| Malzeme | 20–100 °C | 20–200 °C | 20–300 °C | 20–400 °C | 20–500 °C | Kaliteler | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Karbon ve düşük alaşımlı çelik | 12,5 | 12,9 | 13,3 | 13,7 | 14,1 | S235, S355, C45, 42CrMo4… | EN 1993-1-2 / EN 1993-1-1 |
| Östenitik paslanmaz (304, 316) | 16,0 | 16,5 | 17,0 | 17,5 | 18,0 | 1.4301, 1.4307, 1.4305, 1.4541, 1.4550, 1.4401, 1.4404 | EN 10088-1 |
| Süper östenitik paslanmaz (%6 Mo) | 16,5 | 17,0 | 17,5 | 18,0 | 18,0 | 1.4547 (254 SMO) | EN 10088-1 |
| Duplex paslanmaz (2205) | 13,0 | 13,5 | 14,0 | – | – | 1.4462 | EN 10088-1 |
| Ferritik paslanmaz (430) | 10,0 | 10,0 | 10,5 | 10,5 | 11,0 | 1.4016 | EN 10088-1 |
| Ferritik paslanmaz (444) | 10,4 | 10,8 | 11,2 | 11,6 | 11,9 | 1.4521 | EN 10088-1 |
| Martenzitik paslanmaz (410, 420) ve 410S | 10,5 | 11,0 | 11,5 | 12,0 | – | 1.4006, 1.4005, 1.4021, 1.4000 | EN 10088-1 |
| Çökelme sertleşmeli paslanmaz (17-4 PH) | 10,9 | 11,1 | 11,1 | – | – | 1.4542 | EN 10088-1 |
| Alüminyum alaşımları | 23,0 | – | – | – | – | EN AW-6060, 6061, 6082, 5083, 7075… | EN 1999-1-1 |
| Titanyum Grade 2 | 8,6 | – | – | – | – | 3.7035 | Rolled Alloys, amesweb |
Isıl genleşme nedir?
Isıl genleşme, bir metalin ısındığında boyutlarının büyümesi, soğuduğunda küçülmesidir. Uzunluk, çap ve et kalınlığı gibi bütün doğrusal ölçüler aynı oranda değişir. Isıl genleşme katsayısı (α), bir derecelik sıcaklık değişiminde birim uzunluğun ne kadar değiştiğini gösterir.
Isıl genleşme formülü ve birimi
Boy değişimi ΔL = L₀ × α × ΔT formülüyle bulunur. L₀ başlangıç uzunluğu, ΔT sıcaklık farkı (°C veya K), α ortalama genleşme katsayısıdır. Katsayının birimi 10⁻⁶/K’dir; bu, metre başına ve derece başına mikrometre (µm/(m·K)) ile aynıdır. Örneğin α = 16 × 10⁻⁶/K olan bir malzemede 1 m uzunluk her derecede 16 µm uzar.
Katsayı sıcaklıkla artar. Bu yüzden tablolar 20 °C ile belirli bir sıcaklık arasındaki ortalama değeri verir (ör. 20–100 °C, 20–300 °C). Hesaplayıcı her malzemenin 20 °C’ye göre ısıl uzamasını kullanır; iki sıcaklık arasındaki fark bu uzamaların farkından bulunur.
Boru genleşme hesabı örneği
20 °C’de döşenmiş 6 m’lik bir boru 80 °C’ye ısındığında östenitik paslanmaz çelikte (304, 316) yaklaşık 5,76 mm, karbon çeliğinde 4,46 mm, alüminyumda 8,28 mm uzar. Paslanmaz çelik karbon çeliğinden yaklaşık üçte bir oranında daha fazla genleşir; tesisatta kompansatör, kayar mesnet veya boru dönüşleriyle bu hareketin karşılanması gerekir.
Katsayılar nereden geliyor?
Paslanmaz çelik değerleri EN 10088-1’deki 20 °C ile 100–500 °C arası ortalama katsayılardır. Karbon çeliğinde 20–750 °C için EN 1993-1-2’deki ısıl uzama formülü, 20 °C altında EN 1993-1-1’deki 12 × 10⁻⁶/K kullanılır. Alüminyum için EN 1999-1-1’deki 23 × 10⁻⁶/°C, titanyum Grade 2 için üretici verilerindeki 8,6 × 10⁻⁶/K esas alınır. 20 °C altındaki sıcaklıklarda paslanmaz, alüminyum ve titanyum için 20–100 °C katsayısı kullanılır; bu bölgede sonuç yaklaşıktır.
Değerler malzeme grubunu temsil eder; aynı gruptaki kaliteler arasında küçük farklar olabilir. Hassas uygulamalarda üreticinin kaliteye özel verisi kullanılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Isıl genleşme nasıl hesaplanır?
ΔL = L₀ × α × ΔT. Başlangıç uzunluğunu, malzemenin ortalama genleşme katsayısını ve sıcaklık farkını çarpın. Örneğin 1000 mm paslanmaz çelik (α = 16 × 10⁻⁶/K) 50 °C ısındığında 1000 × 16 × 10⁻⁶ × 50 = 0,8 mm uzar.
Çeliğin ısıl genleşme katsayısı nedir?
Karbon ve düşük alaşımlı çelik için EN 1993-1-1, 100 °C’ye kadar α = 12 × 10⁻⁶/K verir. Daha yüksek sıcaklıklarda ortalama katsayı artar; hesaplayıcı EN 1993-1-2 formülünü kullanır.
Paslanmaz çeliğin genleşme katsayısı nedir?
EN 10088-1’e göre 304 ve 316 gibi östenitik paslanmazlarda 20–100 °C ortalama katsayı 16,0 × 10⁻⁶/K, 20–500 °C için 18,0 × 10⁻⁶/K’dir. Duplex 2205’te 13,0, ferritik 430’da 10,0 × 10⁻⁶/K’dir (20–100 °C).
Alüminyumun ısıl genleşme katsayısı nedir?
EN 1999-1-1, alüminyum alaşımları için α = 23 × 10⁻⁶/°C verir. Bu, çeliğin yaklaşık iki katıdır; çelik ve alüminyum birlikte kullanıldığında sıcaklık değişimi farklı uzamalara yol açar.
6 metre boru ne kadar genleşir?
20 °C’den 80 °C’ye ısınan 6 m’lik boru östenitik paslanmaz çelikte yaklaşık 5,76 mm, karbon çeliğinde 4,46 mm, alüminyumda 8,28 mm uzar.
Isıl genleşme katsayısının birimi nedir?
10⁻⁶/K (veya 10⁻⁶/°C). Bu birim µm/(m·K) ile aynıdır: 16 × 10⁻⁶/K, bir metrelik parçanın her derecede 16 mikrometre uzaması demektir.