MALZEMEDE HASSASİYET. TEDARİKTE NETLİK.

KİRİŞ VE KESİT

Atalet momenti ve sehim hesaplama

Kesiti seçip ölçüleri girin; atalet momentini, mukavemet momentini (kesit modülü) ve kesit alanını görün. Açıklık ve yükü ekleyerek basit kiriş veya konsol için sehimi, en büyük momenti ve eğilme gerilmesini hesaplayın.

Kesit ve yük

Kesit

Malzeme

Ön boyutlandırma içindir: elastik eğilme sehimi ve gerilmesi hesaplanır; burkulma, kesme ve bağlantılar kontrol edilmez.

IPE 200 · y–y

Atalet momenti

1943 cm⁴W = 194,3 cm³
Kesit alanı
28,48 cm²
Ağırlık
22,36 kg/m
Diğer eksen I (z–z)
142,4 cm⁴

Sehim ve gerilme

En büyük sehim
19,9 mm
L / δ
L/251
En büyük moment
31,25 kNm
Eğilme gerilmesi
161 MPa
Atalet momenti I = 1943 cm⁴, W = 194,3 cm³, A = 28,48 cm² · Sehim 19,9 mm (L/251), M 31,25 kNm, σ 161 MPa

IPE, HEA ve HEB atalet momenti tablosu

EN 10365 ölçülerinden, kök yarıçapları dahil hesaplanmıştır; y–y güçlü eksendir. Değerler üretici kataloglarıyla örtüşür.

IPE atalet ve mukavemet momentih × b (mm) · A (cm²) · Iy (cm⁴) · Wy (cm³) · Iz (cm⁴) · Wz (cm³)
Profilh × b (mm)A (cm²)Iy (cm⁴)Wy (cm³)Iz (cm⁴)Wz (cm³)
IPE 8080 × 467,64380,1420,038,4893,691
IPE 100100 × 5510,3217134,215,925,789
IPE 120120 × 6413,21317,852,9627,678,646
IPE 140140 × 7316,43541,277,3244,9212,31
IPE 160160 × 8220,09869,3108,768,3116,66
IPE 180180 × 9123,951317146,3100,922,16
IPE 200200 × 10028,481943194,3142,428,47
IPE 220220 × 11033,372772252204,937,25
IPE 240240 × 12039,123892324,3283,647,27
IPE 270270 × 13545,955790428,9419,962,2
IPE 300300 × 15053,818356557,1603,880,5
IPE 330330 × 16062,6111767713,1788,198,52
IPE 360360 × 17072,7316266903,61043122,8
IPE 400400 × 18084,462312811561318146,4
IPE 450450 × 19098,823374315001676176,4
IPE 500500 × 200115,54819919282142214,2
IPE 550550 × 210134,46711724412668254,1
IPE 600600 × 2201569208330693387307,9
HEA atalet ve mukavemet momentih × b (mm) · A (cm²) · Iy (cm⁴) · Wy (cm³) · Iz (cm⁴) · Wz (cm³)
Profilh × b (mm)A (cm²)Iy (cm⁴)Wy (cm³)Iz (cm⁴)Wz (cm³)
HEA 10096 × 10021,24349,272,76133,826,76
HEA 120114 × 12025,34606,2106,3230,938,48
HEA 140133 × 14031,421033155,4389,355,62
HEA 160152 × 16038,771673220,1615,676,95
HEA 180171 × 18045,252510293,6924,6102,7
HEA 200190 × 20053,833692388,61336133,6
HEA 220210 × 22064,345410515,21955177,7
HEA 240230 × 24076,847763675,12769230,7
HEA 260250 × 26086,8210455836,43668282,1
HEA 280270 × 28097,261367310134763340,2
HEA 300290 × 300112,51826312606310420,6
HEA 320310 × 300124,42292914796985465,7
HEA 340330 × 300133,52769316787436495,7
HEA 360350 × 300142,83309018917887525,8
HEA 400390 × 3001594506923118564570,9
HEA 450440 × 3001786372228969465631
HEA 500490 × 300197,586975355010367691,1
HEA 550540 × 300211,8111932414610819721,3
HEA 600590 × 300226,5141208478711271751,4
HEA 650640 × 300241,6175178547411724781,6
HEA 700690 × 300260,5215301624112179811,9
HEA 800790 × 300285,8303443768212639842,6
HEA 900890 × 300320,5422075948513547903,2
HEA 1000990 × 300346,85538461118914004933,6
HEB atalet ve mukavemet momentih × b (mm) · A (cm²) · Iy (cm⁴) · Wy (cm³) · Iz (cm⁴) · Wz (cm³)
Profilh × b (mm)A (cm²)Iy (cm⁴)Wy (cm³)Iz (cm⁴)Wz (cm³)
HEB 100100 × 10026,04449,589,91167,333,45
HEB 120120 × 12034,01864,4144,1317,552,92
HEB 140140 × 14042,961509215,6549,778,52
HEB 160160 × 16054,252492311,5889,2111,2
HEB 180180 × 18065,253831425,71363151,4
HEB 200200 × 20078,085696569,62003200,3
HEB 220220 × 22091,048091735,52843258,5
HEB 240240 × 24010611259938,33923326,9
HEB 260260 × 260118,41491911485135395
HEB 280280 × 280131,41927013766595471
HEB 300300 × 300149,12516616788563570,9
HEB 320320 × 300161,33082419269239615,9
HEB 340340 × 300170,93665621569690646
HEB 360360 × 300180,643193240010141676,1
HEB 400400 × 300197,857681288410819721,3
HEB 450450 × 30021879888355111721781,4
HEB 500500 × 300238,6107176428712624841,6
HEB 550550 × 300254,1136691497113077871,8
HEB 600600 × 300270171041570113530902
HEB 650650 × 300286,3210616648013984932,3
HEB 700700 × 300306,4256888734014441962,7
HEB 800800 × 300334,2359084897714904993,6
HEB 900900 × 300371,349406510979158161054
HEB 10001000 × 30040064474812895162761085

Kutu profil atalet momenti tablosu

EN 10219 soğuk şekillendirilmiş kutu profiller, standart köşe yarıçaplarıyla; h × b × t, y–y uzun kenar yönündedir.

Kutu profil: A, I ve WA (cm²) · Iy (cm⁴) · Wy (cm³) · Iz (cm⁴) · Wz (cm³)
Ölçü (mm)A (cm²)Iy (cm⁴)Wy (cm³)Iz (cm⁴)Wz (cm³)
20 × 20 × 21,3370,6920,6920,6920,692
25 × 25 × 21,7371,4831,1871,4831,187
30 × 30 × 22,1372,7221,8152,7221,815
40 × 40 × 22,9376,943,476,943,47
40 × 40 × 34,2089,3244,6629,3244,662
50 × 50 × 23,73714,155,65914,155,659
50 × 50 × 35,40819,477,78719,477,787
60 × 60 × 36,60835,1311,7135,1311,71
80 × 80 × 39,00887,8421,9687,8421,96
100 × 100 × 414,95226,445,27226,445,27
40 × 20 × 22,1374,052,0251,3431,343
50 × 30 × 22,9379,5363,8154,2932,862
60 × 40 × 35,40825,388,4613,446,72
80 × 40 × 36,60852,2513,0617,568,778
100 × 50 × 38,408106,521,2936,0614,42
120 × 60 × 413,35240,740,1281,2527,08

Atalet momenti nedir, nasıl hesaplanır?

Kesit atalet momenti (alan atalet momenti, I), kesitin eğilmeye karşı rijitliğini gösterir; birimi cm⁴ veya mm⁴’tür. Malzemenin miktarı kadar tarafsız eksenden ne kadar uzağa yerleştiği önemlidir: aynı ağırlıktaki bir profil, yüksekliği arttıkça çok daha rijit olur. Bu yüzden I profil dik konumda (y–y) yatık konuma (z–z) göre kat kat daha az sehim yapar.

Temel formüller: dikdörtgen (lama) I = b × h³ / 12; dolu mil I = π × d⁴ / 64; boru I = π × (D⁴ − d⁴) / 64. Kutu profilde dış dikdörtgenden iç dikdörtgen çıkarılır; hesaplayıcı EN 10219 köşe yarıçaplarını (dış 2t–3t) da hesaba katar. Kutupsal atalet momenti iki eksenin toplamıdır (Ip = Iy + Iz); dolu milde π × d⁴ / 32 olur ve burulma hesabında kullanılır.

Mukavemet momenti (kesit modülü)

Mukavemet momenti W, atalet momentinin en dış life uzaklığa bölünmesiyle bulunur: W = I / e. Eğilme gerilmesi σ = M / W’dir; aynı momentte W büyüdükçe gerilme düşer. Dikdörtgende W = b × h² / 6, dolu milde π × d³ / 32’dir. Örnek: IPE 200 için Iy = 1943 cm⁴ ve yükseklik 200 mm olduğundan Wy = 194,3 cm³’tür.

Kiriş sehim formülleri

Basit kirişte (iki ucu mesnetli) ortada tekil yük için δ = F × L³ / (48 × E × I), yayılı yük için δ = 5 × q × L⁴ / (384 × E × I). Konsol (ankastre) kirişte uçta tekil yük için δ = F × L³ / (3 × E × I), yayılı yük için δ = q × L⁴ / (8 × E × I). En büyük moment sırasıyla F × L / 4, q × L² / 8, F × L ve q × L² / 2’dir.

Örnek: 5 m açıklıklı, 10 kN/m yayılı yük taşıyan basit mesnetli IPE 200 kirişte sehim 19,9 mm (L/251), en büyük moment 31,25 kNm ve eğilme gerilmesi 161 MPa’dır. Kabul edilen sehim sınırı yapının türüne ve uygulanan şartnameye göre değişir; uygulamada çoğunlukla L/200 ile L/360 arası oranlar kullanılır.

Malzemeye göre elastisite modülü

Sehim elastisite modülüyle (E) ters orantılıdır. Hesaplayıcı çelik için 210 GPa (EN 1993-1-1), paslanmaz için 200 GPa (EN 1993-1-4) ve alüminyum için 70 GPa (EN 1999-1-1) kullanır. Aynı kesit ve yükte alüminyum kiriş çelikten yaklaşık üç kat fazla sehim yapar; dayanımı yeterli olsa bile sehim sınırı çoğu zaman belirleyici olur.

Kutu profil taşıma kapasitesi nasıl değerlendirilir?

Taşıma kapasitesi yalnız atalet momentinden okunmaz. Eğilme gerilmesi malzemenin akma dayanımının güvenlik katsayısına bölünmüş değerini aşmamalı, sehim seçilen sınırın altında kalmalıdır. İnce cidarlı kutu profillerde yerel burkulma, uzun ve yanal desteksiz kirişlerde yanal burulmalı burkulma, kısa kirişlerde kesme ve mesnet bölgesi de kontrol edilmelidir. Bu hesaplayıcı ön boyutlandırma içindir; taşıyıcı elemanlar için tasarım bir mühendis tarafından ilgili şartnameye göre yapılmalıdır.

Sık sorulan sorular

Atalet momenti nasıl hesaplanır?

Kesit, alanları ve ağırlık merkezleri bilinen parçalara bölünür; her parçanın kendi atalet momentine alanı ile tarafsız eksene uzaklığının karesinin çarpımı eklenir (Steiner teoremi). Dikdörtgen, mil ve boru için hazır formüller vardır: b × h³ / 12, π × d⁴ / 64 ve π × (D⁴ − d⁴) / 64.

Dikdörtgen kesitin atalet momenti formülü nedir?

I = b × h³ / 12; b genişlik, h eğilme yönündeki yüksekliktir. Mukavemet momenti W = b × h² / 6’dır. Yükseklik iki katına çıkınca atalet momenti sekiz katına çıkar.

Kutu profil atalet momenti nasıl bulunur?

Dış dikdörtgenin atalet momentinden iç boşluğunki çıkarılır ve köşe yarıçapları için düzeltme yapılır. Örneğin 100 × 100 × 4 kutu profilde I = 226,4 cm⁴, W = 45,3 cm³’tür; sayfadaki tabloda yaygın ölçüler listelenir.

IPE 200 atalet momenti kaçtır?

IPE 200 için güçlü eksende Iy = 1943 cm⁴ (Wy = 194,3 cm³), zayıf eksende Iz = 142,4 cm⁴ (Wz = 28,5 cm³).

Basit kiriş sehim formülü nedir?

Yayılı yükte δ = 5 × q × L⁴ / (384 × E × I), ortada tekil yükte δ = F × L³ / (48 × E × I). Konsol kirişte bu değerler q × L⁴ / (8 × E × I) ve F × L³ / (3 × E × I) olur.

Atalet momenti ile mukavemet momenti arasındaki fark nedir?

Atalet momenti (I, cm⁴) sehimi, yani rijitliği belirler; mukavemet momenti (W = I / e, cm³) eğilme gerilmesini, yani dayanımı belirler. Sehim kontrolünde I, gerilme kontrolünde W kullanılır.