KİRİŞ VE KESİT
Atalet momenti ve sehim hesaplama
Kesiti seçip ölçüleri girin; atalet momentini, mukavemet momentini (kesit modülü) ve kesit alanını görün. Açıklık ve yükü ekleyerek basit kiriş veya konsol için sehimi, en büyük momenti ve eğilme gerilmesini hesaplayın.
Kesit ve yük
Kesit
Malzeme
Ön boyutlandırma içindir: elastik eğilme sehimi ve gerilmesi hesaplanır; burkulma, kesme ve bağlantılar kontrol edilmez.
IPE 200 · y–y
Atalet momenti
- Kesit alanı
- 28,48 cm²
- Ağırlık
- 22,36 kg/m
- Diğer eksen I (z–z)
- 142,4 cm⁴
Sehim ve gerilme
- En büyük sehim
- 19,9 mm
- L / δ
- L/251
- En büyük moment
- 31,25 kNm
- Eğilme gerilmesi
- 161 MPa
IPE, HEA ve HEB atalet momenti tablosu
EN 10365 ölçülerinden, kök yarıçapları dahil hesaplanmıştır; y–y güçlü eksendir. Değerler üretici kataloglarıyla örtüşür.
IPE atalet ve mukavemet momentih × b (mm) · A (cm²) · Iy (cm⁴) · Wy (cm³) · Iz (cm⁴) · Wz (cm³)
| Profil | h × b (mm) | A (cm²) | Iy (cm⁴) | Wy (cm³) | Iz (cm⁴) | Wz (cm³) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| IPE 80 | 80 × 46 | 7,643 | 80,14 | 20,03 | 8,489 | 3,691 |
| IPE 100 | 100 × 55 | 10,32 | 171 | 34,2 | 15,92 | 5,789 |
| IPE 120 | 120 × 64 | 13,21 | 317,8 | 52,96 | 27,67 | 8,646 |
| IPE 140 | 140 × 73 | 16,43 | 541,2 | 77,32 | 44,92 | 12,31 |
| IPE 160 | 160 × 82 | 20,09 | 869,3 | 108,7 | 68,31 | 16,66 |
| IPE 180 | 180 × 91 | 23,95 | 1317 | 146,3 | 100,9 | 22,16 |
| IPE 200 | 200 × 100 | 28,48 | 1943 | 194,3 | 142,4 | 28,47 |
| IPE 220 | 220 × 110 | 33,37 | 2772 | 252 | 204,9 | 37,25 |
| IPE 240 | 240 × 120 | 39,12 | 3892 | 324,3 | 283,6 | 47,27 |
| IPE 270 | 270 × 135 | 45,95 | 5790 | 428,9 | 419,9 | 62,2 |
| IPE 300 | 300 × 150 | 53,81 | 8356 | 557,1 | 603,8 | 80,5 |
| IPE 330 | 330 × 160 | 62,61 | 11767 | 713,1 | 788,1 | 98,52 |
| IPE 360 | 360 × 170 | 72,73 | 16266 | 903,6 | 1043 | 122,8 |
| IPE 400 | 400 × 180 | 84,46 | 23128 | 1156 | 1318 | 146,4 |
| IPE 450 | 450 × 190 | 98,82 | 33743 | 1500 | 1676 | 176,4 |
| IPE 500 | 500 × 200 | 115,5 | 48199 | 1928 | 2142 | 214,2 |
| IPE 550 | 550 × 210 | 134,4 | 67117 | 2441 | 2668 | 254,1 |
| IPE 600 | 600 × 220 | 156 | 92083 | 3069 | 3387 | 307,9 |
HEA atalet ve mukavemet momentih × b (mm) · A (cm²) · Iy (cm⁴) · Wy (cm³) · Iz (cm⁴) · Wz (cm³)
| Profil | h × b (mm) | A (cm²) | Iy (cm⁴) | Wy (cm³) | Iz (cm⁴) | Wz (cm³) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| HEA 100 | 96 × 100 | 21,24 | 349,2 | 72,76 | 133,8 | 26,76 |
| HEA 120 | 114 × 120 | 25,34 | 606,2 | 106,3 | 230,9 | 38,48 |
| HEA 140 | 133 × 140 | 31,42 | 1033 | 155,4 | 389,3 | 55,62 |
| HEA 160 | 152 × 160 | 38,77 | 1673 | 220,1 | 615,6 | 76,95 |
| HEA 180 | 171 × 180 | 45,25 | 2510 | 293,6 | 924,6 | 102,7 |
| HEA 200 | 190 × 200 | 53,83 | 3692 | 388,6 | 1336 | 133,6 |
| HEA 220 | 210 × 220 | 64,34 | 5410 | 515,2 | 1955 | 177,7 |
| HEA 240 | 230 × 240 | 76,84 | 7763 | 675,1 | 2769 | 230,7 |
| HEA 260 | 250 × 260 | 86,82 | 10455 | 836,4 | 3668 | 282,1 |
| HEA 280 | 270 × 280 | 97,26 | 13673 | 1013 | 4763 | 340,2 |
| HEA 300 | 290 × 300 | 112,5 | 18263 | 1260 | 6310 | 420,6 |
| HEA 320 | 310 × 300 | 124,4 | 22929 | 1479 | 6985 | 465,7 |
| HEA 340 | 330 × 300 | 133,5 | 27693 | 1678 | 7436 | 495,7 |
| HEA 360 | 350 × 300 | 142,8 | 33090 | 1891 | 7887 | 525,8 |
| HEA 400 | 390 × 300 | 159 | 45069 | 2311 | 8564 | 570,9 |
| HEA 450 | 440 × 300 | 178 | 63722 | 2896 | 9465 | 631 |
| HEA 500 | 490 × 300 | 197,5 | 86975 | 3550 | 10367 | 691,1 |
| HEA 550 | 540 × 300 | 211,8 | 111932 | 4146 | 10819 | 721,3 |
| HEA 600 | 590 × 300 | 226,5 | 141208 | 4787 | 11271 | 751,4 |
| HEA 650 | 640 × 300 | 241,6 | 175178 | 5474 | 11724 | 781,6 |
| HEA 700 | 690 × 300 | 260,5 | 215301 | 6241 | 12179 | 811,9 |
| HEA 800 | 790 × 300 | 285,8 | 303443 | 7682 | 12639 | 842,6 |
| HEA 900 | 890 × 300 | 320,5 | 422075 | 9485 | 13547 | 903,2 |
| HEA 1000 | 990 × 300 | 346,8 | 553846 | 11189 | 14004 | 933,6 |
HEB atalet ve mukavemet momentih × b (mm) · A (cm²) · Iy (cm⁴) · Wy (cm³) · Iz (cm⁴) · Wz (cm³)
| Profil | h × b (mm) | A (cm²) | Iy (cm⁴) | Wy (cm³) | Iz (cm⁴) | Wz (cm³) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| HEB 100 | 100 × 100 | 26,04 | 449,5 | 89,91 | 167,3 | 33,45 |
| HEB 120 | 120 × 120 | 34,01 | 864,4 | 144,1 | 317,5 | 52,92 |
| HEB 140 | 140 × 140 | 42,96 | 1509 | 215,6 | 549,7 | 78,52 |
| HEB 160 | 160 × 160 | 54,25 | 2492 | 311,5 | 889,2 | 111,2 |
| HEB 180 | 180 × 180 | 65,25 | 3831 | 425,7 | 1363 | 151,4 |
| HEB 200 | 200 × 200 | 78,08 | 5696 | 569,6 | 2003 | 200,3 |
| HEB 220 | 220 × 220 | 91,04 | 8091 | 735,5 | 2843 | 258,5 |
| HEB 240 | 240 × 240 | 106 | 11259 | 938,3 | 3923 | 326,9 |
| HEB 260 | 260 × 260 | 118,4 | 14919 | 1148 | 5135 | 395 |
| HEB 280 | 280 × 280 | 131,4 | 19270 | 1376 | 6595 | 471 |
| HEB 300 | 300 × 300 | 149,1 | 25166 | 1678 | 8563 | 570,9 |
| HEB 320 | 320 × 300 | 161,3 | 30824 | 1926 | 9239 | 615,9 |
| HEB 340 | 340 × 300 | 170,9 | 36656 | 2156 | 9690 | 646 |
| HEB 360 | 360 × 300 | 180,6 | 43193 | 2400 | 10141 | 676,1 |
| HEB 400 | 400 × 300 | 197,8 | 57681 | 2884 | 10819 | 721,3 |
| HEB 450 | 450 × 300 | 218 | 79888 | 3551 | 11721 | 781,4 |
| HEB 500 | 500 × 300 | 238,6 | 107176 | 4287 | 12624 | 841,6 |
| HEB 550 | 550 × 300 | 254,1 | 136691 | 4971 | 13077 | 871,8 |
| HEB 600 | 600 × 300 | 270 | 171041 | 5701 | 13530 | 902 |
| HEB 650 | 650 × 300 | 286,3 | 210616 | 6480 | 13984 | 932,3 |
| HEB 700 | 700 × 300 | 306,4 | 256888 | 7340 | 14441 | 962,7 |
| HEB 800 | 800 × 300 | 334,2 | 359084 | 8977 | 14904 | 993,6 |
| HEB 900 | 900 × 300 | 371,3 | 494065 | 10979 | 15816 | 1054 |
| HEB 1000 | 1000 × 300 | 400 | 644748 | 12895 | 16276 | 1085 |
Kutu profil atalet momenti tablosu
EN 10219 soğuk şekillendirilmiş kutu profiller, standart köşe yarıçaplarıyla; h × b × t, y–y uzun kenar yönündedir.
Kutu profil: A, I ve WA (cm²) · Iy (cm⁴) · Wy (cm³) · Iz (cm⁴) · Wz (cm³)
| Ölçü (mm) | A (cm²) | Iy (cm⁴) | Wy (cm³) | Iz (cm⁴) | Wz (cm³) |
|---|---|---|---|---|---|
| 20 × 20 × 2 | 1,337 | 0,692 | 0,692 | 0,692 | 0,692 |
| 25 × 25 × 2 | 1,737 | 1,483 | 1,187 | 1,483 | 1,187 |
| 30 × 30 × 2 | 2,137 | 2,722 | 1,815 | 2,722 | 1,815 |
| 40 × 40 × 2 | 2,937 | 6,94 | 3,47 | 6,94 | 3,47 |
| 40 × 40 × 3 | 4,208 | 9,324 | 4,662 | 9,324 | 4,662 |
| 50 × 50 × 2 | 3,737 | 14,15 | 5,659 | 14,15 | 5,659 |
| 50 × 50 × 3 | 5,408 | 19,47 | 7,787 | 19,47 | 7,787 |
| 60 × 60 × 3 | 6,608 | 35,13 | 11,71 | 35,13 | 11,71 |
| 80 × 80 × 3 | 9,008 | 87,84 | 21,96 | 87,84 | 21,96 |
| 100 × 100 × 4 | 14,95 | 226,4 | 45,27 | 226,4 | 45,27 |
| 40 × 20 × 2 | 2,137 | 4,05 | 2,025 | 1,343 | 1,343 |
| 50 × 30 × 2 | 2,937 | 9,536 | 3,815 | 4,293 | 2,862 |
| 60 × 40 × 3 | 5,408 | 25,38 | 8,46 | 13,44 | 6,72 |
| 80 × 40 × 3 | 6,608 | 52,25 | 13,06 | 17,56 | 8,778 |
| 100 × 50 × 3 | 8,408 | 106,5 | 21,29 | 36,06 | 14,42 |
| 120 × 60 × 4 | 13,35 | 240,7 | 40,12 | 81,25 | 27,08 |
Atalet momenti nedir, nasıl hesaplanır?
Kesit atalet momenti (alan atalet momenti, I), kesitin eğilmeye karşı rijitliğini gösterir; birimi cm⁴ veya mm⁴’tür. Malzemenin miktarı kadar tarafsız eksenden ne kadar uzağa yerleştiği önemlidir: aynı ağırlıktaki bir profil, yüksekliği arttıkça çok daha rijit olur. Bu yüzden I profil dik konumda (y–y) yatık konuma (z–z) göre kat kat daha az sehim yapar.
Temel formüller: dikdörtgen (lama) I = b × h³ / 12; dolu mil I = π × d⁴ / 64; boru I = π × (D⁴ − d⁴) / 64. Kutu profilde dış dikdörtgenden iç dikdörtgen çıkarılır; hesaplayıcı EN 10219 köşe yarıçaplarını (dış 2t–3t) da hesaba katar. Kutupsal atalet momenti iki eksenin toplamıdır (Ip = Iy + Iz); dolu milde π × d⁴ / 32 olur ve burulma hesabında kullanılır.
Mukavemet momenti (kesit modülü)
Mukavemet momenti W, atalet momentinin en dış life uzaklığa bölünmesiyle bulunur: W = I / e. Eğilme gerilmesi σ = M / W’dir; aynı momentte W büyüdükçe gerilme düşer. Dikdörtgende W = b × h² / 6, dolu milde π × d³ / 32’dir. Örnek: IPE 200 için Iy = 1943 cm⁴ ve yükseklik 200 mm olduğundan Wy = 194,3 cm³’tür.
Kiriş sehim formülleri
Basit kirişte (iki ucu mesnetli) ortada tekil yük için δ = F × L³ / (48 × E × I), yayılı yük için δ = 5 × q × L⁴ / (384 × E × I). Konsol (ankastre) kirişte uçta tekil yük için δ = F × L³ / (3 × E × I), yayılı yük için δ = q × L⁴ / (8 × E × I). En büyük moment sırasıyla F × L / 4, q × L² / 8, F × L ve q × L² / 2’dir.
Örnek: 5 m açıklıklı, 10 kN/m yayılı yük taşıyan basit mesnetli IPE 200 kirişte sehim 19,9 mm (L/251), en büyük moment 31,25 kNm ve eğilme gerilmesi 161 MPa’dır. Kabul edilen sehim sınırı yapının türüne ve uygulanan şartnameye göre değişir; uygulamada çoğunlukla L/200 ile L/360 arası oranlar kullanılır.
Malzemeye göre elastisite modülü
Sehim elastisite modülüyle (E) ters orantılıdır. Hesaplayıcı çelik için 210 GPa (EN 1993-1-1), paslanmaz için 200 GPa (EN 1993-1-4) ve alüminyum için 70 GPa (EN 1999-1-1) kullanır. Aynı kesit ve yükte alüminyum kiriş çelikten yaklaşık üç kat fazla sehim yapar; dayanımı yeterli olsa bile sehim sınırı çoğu zaman belirleyici olur.
Kutu profil taşıma kapasitesi nasıl değerlendirilir?
Taşıma kapasitesi yalnız atalet momentinden okunmaz. Eğilme gerilmesi malzemenin akma dayanımının güvenlik katsayısına bölünmüş değerini aşmamalı, sehim seçilen sınırın altında kalmalıdır. İnce cidarlı kutu profillerde yerel burkulma, uzun ve yanal desteksiz kirişlerde yanal burulmalı burkulma, kısa kirişlerde kesme ve mesnet bölgesi de kontrol edilmelidir. Bu hesaplayıcı ön boyutlandırma içindir; taşıyıcı elemanlar için tasarım bir mühendis tarafından ilgili şartnameye göre yapılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Atalet momenti nasıl hesaplanır?
Kesit, alanları ve ağırlık merkezleri bilinen parçalara bölünür; her parçanın kendi atalet momentine alanı ile tarafsız eksene uzaklığının karesinin çarpımı eklenir (Steiner teoremi). Dikdörtgen, mil ve boru için hazır formüller vardır: b × h³ / 12, π × d⁴ / 64 ve π × (D⁴ − d⁴) / 64.
Dikdörtgen kesitin atalet momenti formülü nedir?
I = b × h³ / 12; b genişlik, h eğilme yönündeki yüksekliktir. Mukavemet momenti W = b × h² / 6’dır. Yükseklik iki katına çıkınca atalet momenti sekiz katına çıkar.
Kutu profil atalet momenti nasıl bulunur?
Dış dikdörtgenin atalet momentinden iç boşluğunki çıkarılır ve köşe yarıçapları için düzeltme yapılır. Örneğin 100 × 100 × 4 kutu profilde I = 226,4 cm⁴, W = 45,3 cm³’tür; sayfadaki tabloda yaygın ölçüler listelenir.
IPE 200 atalet momenti kaçtır?
IPE 200 için güçlü eksende Iy = 1943 cm⁴ (Wy = 194,3 cm³), zayıf eksende Iz = 142,4 cm⁴ (Wz = 28,5 cm³).
Basit kiriş sehim formülü nedir?
Yayılı yükte δ = 5 × q × L⁴ / (384 × E × I), ortada tekil yükte δ = F × L³ / (48 × E × I). Konsol kirişte bu değerler q × L⁴ / (8 × E × I) ve F × L³ / (3 × E × I) olur.
Atalet momenti ile mukavemet momenti arasındaki fark nedir?
Atalet momenti (I, cm⁴) sehimi, yani rijitliği belirler; mukavemet momenti (W = I / e, cm³) eğilme gerilmesini, yani dayanımı belirler. Sehim kontrolünde I, gerilme kontrolünde W kullanılır.