Alaşım ile işlem geçmişi farklı bilgiler verir
6061 veya 5083 yazmak alaşım ailesini belirler, fakat malzemenin hangi mekanik durumda teslim edileceğini tek başına açıklamaz. Alaşım adını izleyen temper; tavlama, soğuk işlem, yaşlandırma ve bazı gerilim giderme işlemleri hakkında bilgi taşır. Bu nedenle temper, teklif sonunda eklenecek bir sertlik notu değildir. Bükülecek sac, kaynaklanacak profil ve derin işlenecek levha aynı beklentiyle sipariş edilmez. Bir ürünün yalnız ölçüsünü ve alaşımını belirtmek, işleme sırasında önemli hale gelen bu farkları belirsiz bırakabilir. Tam tanım ürün biçimiyle birlikte kurulduğunda mekanik tabloların hangi teslim koşuluna ait olduğu da anlaşılır; aynı sayısal değer bütün durumlara yayılmaz.
O ve H: tavlama ile soğuk işlem ilişkisi
O, tavlanmış durumu ifade eder. H ailesi ise soğuk işlemle sertleşmiş ürünlerin işlem geçmişini tanımlar; alt rakamlar işlemin niteliği ve sertleşme düzeyi hakkında ayrıntı verir. Bu gösterimler yalnız daha büyük sayının daha iyi olduğu bir sıralama gibi okunmamalıdır. H111 ile H22, aynı adı farklı biçimde yazmak değildir. 5083 ve 5754 gibi 5xxx alaşımlarında uygun O veya H durumu, şekillendirme ve kaynak planıyla birlikte seçilir. Bu alaşımlar için T6 talep etmek, farklı bir sertleşme mekanizmasını yanlış aileye taşır. Parçanın beklediği özellikler, gerçekten tanımlı ürün ve temper koşulları üzerinden kontrol edilmelidir.
T4, T5 ve T6 aynı işlem yolu değildir
Isıl işlemle sertleşebilen alaşımlarda T4, çözeltiye alma sonrasında doğal yaşlandırılmış durumu; T6 ise çözeltiye alma ve yapay yaşlandırmayı tanımlar. T5, yüksek sıcaklıktaki şekillendirme işleminden soğutulup yapay yaşlandırılmış ürünlerle ilişkilidir. Bu kısa açıklamalar bir fırın reçetesi değildir; her alaşımın bütün temperlerde standartlaştırıldığı da anlamına gelmez. 2017A’da karşılaşılan bir koşul, 6060 veya 7075 için otomatik teslim tanımı yapılamaz. Benzer şekilde üreticinin özel bir temper uzantısı genel standart sınıfı gibi kullanılmamalıdır. Ürün standardı, kesit ve gerekli özellikler birlikte okunduğunda hangi durumun talebi karşıladığı belirlenebilir; yalnız sertlik ölçümü işlem geçmişinin tamamını kanıtlamaz.
T651 ve T6511: gerilim giderme bilgisi
T6 ailesine eklenen rakamlar, gerilim giderme gibi işlemlerle ilgili ayrıntıları taşıyabilir. T651 ve ekstrüde ürünlerde karşılaşılan T6511, yalnız T6 yazmaktan daha belirli tanımlardır. Ancak bu iki gösterim, ürün biçimi ve ilgili standarttan koparılarak birbirinin yerine kullanılmaz. Gerilimin kontrollü germe yoluyla azaltılması, yoğun talaş kaldırılan parçalarda yararlı olabilir. Buna rağmen malzemenin iç gerilmesinin tamamen sıfırlandığı veya her işleme düzeninde ölçünün değişmeyeceği anlamına gelmez. Tek taraftan derin cep açmak, bağlama kuvveti ve işlem sırası bitmiş sonucu etkiler. Kaba ölçü, işleme payı ve son tolerans birbirinden ayrı yazılarak üretim planına aktarılmalıdır.
İşleme sonrası ölçümün ne zaman ve hangi bağlama durumunda yapıldığı da önemlidir. Tezgâhta sıkılı duran parça ile serbest bırakılmış parça aynı ölçüm koşulunda değildir. Gerekli kontrol noktaları baştan tanımlanırsa, malzeme hareketi ile ölçüm düzeninden gelen farklar birbirine karıştırılmadan değerlendirilebilir. Temper seçimi böyle bir üretim planının yalnız bir girdisidir.
Sonraki işlemler temperin anlamını etkiler
Kaynak, sıcak işlem veya yoğun soğuk biçim verme, başlangıçtaki teslim durumunun özelliklerini bölgesel olarak değiştirebilir. T6 malzemenin kaynaklanabilir olması, kaynak çevresinin ilk T6 değerini koruyacağı anlamına gelmez. Bu nedenle siparişin sonuna yalnız bir temper kodu eklemek yeterli değildir; malzemeden sonra yapılacak işlemler de bilinmelidir. Belgede yazan teslim durumunun bitmiş parçaya aynen taşındığı varsayılmaz. İmalat ve kabul planı, hangi özelliklerin ham malzemede, hangilerinin son üründe kontrol edileceğini ayırır. Aşağıdaki kısa yapı, alaşım ile işlem geçmişini aynı hammadde kaleminde açık tutmaya yardımcı olur ve tekrar siparişlerde de tutarlılık sağlar.
- Alaşım + temper + ürün biçimi + ölçü ve miktar.
- Ürün standardı + sonraki imalat işlemleri + gerekli muayene belgesi.